Udostępnij:

Zabytki, kultura, sztuka

Cmentarz żydowski w Radomsku

Zbliżenie na fragment zabytkowej macewy z hebrajską inskrypcją na cmentarzu żydowskim w Radomsku.

Grupa zabytkowych macew na cmentarzu żydowskim w Radomsku, w tym odnowiony biały nagrobek z hebrajską inskrypcją.

Zabytkowe macewy na cmentarzu żydowskim w Radomsku. Kamienne nagrobki z hebrajskimi inskrypcjami stoją wśród drzew i zieleni.

Motyl siedzący na ozdobnym, metalowym ogrodzeniu cmentarza żydowskiego w Radomsku. W tle widoczne zabytkowe macewy.

Panorama cmentarza żydowskiego w Radomsku z licznymi macewami rozproszonymi pośród wysokich traw i roślinności.

Aleja pomiędzy rzędami zabytkowych macew na cmentarzu żydowskim w Radomsku, zacieniona przez stare drzewa.

zabytki

Cmentarz żydowski powstał według różnych źródeł w 1816 lub 1832 r.

Przed wojną Radomsko miało liczną mniejszość żydowską. Jednym ze śladów ich obecności jest cmentarz.
Pomimo zniszczeń przetrwało tu około 2000 macew. Najstarsza z nich stoi na grobie Frumet córki Icchaka, zmarłej w dn. 27 lipca 1831 r.

Przy wejściu od ul. Przedborskiej znajduje się zbiorowa mogiła, w której pochowano około 1500 osób, rozstrzelanych przez Niemców w czasach Zagłady. Umieszczona w obrębie mogiły wysoka, biała tablica upamiętnia Dowa Berisza syna Efraima Cwi Einhorna — rabina i cadyka z Mstowa, rektora mstowskiej jesziwy, zięcia cadyka Pinchasa Menachema Justmana z Pilicy, zamordowanego — według różnych źródeł — w 1942 r. lub 1944 r.

W centralnej części cmentarza wzniesiono murowany ohel, w którym spoczywają miejscowi cadycy i członkowie ich rodzin:

- cadyk Szlomo ha-Kohen syn Dowa Cwi ha-Kohen Rabinowicz, zm. 16.03. 1866 r. (29 adar 5626 r.), założyciel dynastii chasydzkiej w Radomsku, autor księgi Tiferet Szlomo,
- Cwi Meir syn Szlomo ha-Kohen Rabinowicz z Radomska (zm. 07.08.1902 r.),
- cadyk Awraham Isachar Dow Ber syn Szomo ha-Kohen Rabinowicz (zm. 05.09.1892 r. (13 elul 5652 r.), kontynuator dynastii, autor księgi Chesed le-Awraham,
- cadyk Ezechiel syn Awrahama ha-Kohen Rabinowicz (zm. 10.11.1910 r.), autor księgi Kneset Jechezkiel. Następcą Ezechiela był Szlomo Henoch Kohen, zamordowany w 1941 r. w warszawskim getcie i pochowany na cmentarzu przy ul. Okopowej w Warszawie.

Spacerując po nekropolii, na nagrobkach można zauważyć powtarzające się symbole. Znając ich znaczenie, bez konieczności czytania liter z tablicy można dowiedzieć się, kto spoczywa w danym grobie.
Przechylony dzban lub misa zdobi groby lewitów (ha-Lewi), tj. osób pełniących funkcje pomocników podczas modlitw, m.in. obmywali oni ręce rabinom, stąd też symbol dzbana bądź misy. Skarbonka lub ręka wrzucająca monetę do skarbony oznacza, że w danym miejscu pochowana jest osoba znana ze swej dobroczynności. Symbol ten bardzo często pojawia się na grobach kobiet. Świece lub świeczniki — płaskorzeźby występujące na grobach kobiet. Złamana lub zgasła świeca symbolizuje zgaśnięcie życia, lub nagłą śmierć.
Lew — znak plemienia Judy, ludu Izraela, symbol potęgi, siły, wyzwolenia i odkupienia. Zapewne kojarzyć miało osobę zmarłego z powagą i dostojeństwem i tym samym uświęcać jego imię.
Księgi — mąż uczony w Piśmie lub pisarz przepisujący Torę, także nauczyciel. Czasami zastępuje je znaczeniowo element ręki trzymającej gęsie pióro.
Jednorożec — symbol człowieka sprawiedliwego i znak zbawienia.
Strzaskane, złamane drzewo oznacza tragiczną, przedwczesną śmierć. Jest to symbol wieloznaczeniowy, będący ogólnie metaforą śmierci, oznacza też żałobę.

Na terenie cmentarza żydowskiego mężczyźni powinni nosić nakrycie głowy.

‍

Cmentarz żydowski w Radomsku